Początki harcerstwa w Chrzanowie

Za początek działalności Hufca ZHP Chrzanów uznaje się 1 grudnia 1920 r. Tego dnia do Chorągwi Krakowskiej przyjęto I Drużynę Męską działającą przy Gimnazjum im. Stanisława Staszica (obecnie I Liceum Ogólnokształcące w Chrzanowie). W wyniku szybkiego rozwoju drużyny powstała kolejna, przeznaczona dla uczniów gimnazjum zamieszkałych w Jaworznie.

W czerwcu 1921 r. powołano do życia chrzanowski Hufiec ZHP, a jego hufcowym został prof. Tadeusz Gdula – nauczyciel w Gimnazjum im. St. Staszica. Do końca 1924 r. hufiec liczył 135 członków. W 1925 r. zorganizowano pierwszy obóz harcerski. To po nim dr Zdzisław Krawczyński, na pamiątkę wydarzeń, które miały miejsce w górach podczas burzy, otrzymał pseudonim „Orzeł Skalny”, a drużyna przyjęła nazwę „Dzieci Burzy”.

W tym samym czasie prężnie rozwijały się drużyny harcerek oraz wilczków – najmłodszych członków organizacji. W 1932 r. hufcowym został Zdzisław Krawczyński. W kolejnych latach hufiec harcerzy i hufiec harcerek rozwijały się, zwiększając swoją liczebność i organizując akcje letnie. W 1935 r. przedstawiciele hufców wzięli udział w Zlocie ZHP w Spale. W 1939 r., pomimo zagrożenia wojną, w drużynach nadal odbywały się akcje letnie.

II wojna światowa

Wraz z wybuchem wojny chrzanowskie harcerstwo przeszło do podziemia. Ze względu na ograniczoną możliwość kontaktu z władzami Chorągwi Krakowskiej w Chrzanowie nie wykształciła się pełna działalność konspiracyjna. Harcerze angażowali się jednak m.in. w organizację tajnego nauczania. Jednym z nauczycieli był Zdzisław Krawczyński. Harcerki organizowały tajne zbiórki zastępów, a harcerze i harcerki zaangażowali się również w akcję zbierania lekarstw dla chorych więźniów w Oświęcimiu.

Powojenne odrodzenie harcerstwa

Już w styczniu 1945 r. rozpoczęto odbudowę chrzanowskiego harcerstwa. Swoją działalność rozpoczęły nowe gromady zuchowe i drużyny harcerskie zarówno w hufcu harcerzy, jak i harcerek. Harcerze angażowali się w organizację zajęć pozaszkolnych, wycieczek i zabaw, a także objęli opieką miejsca pamięci. Harcerki organizowały wydarzenia z okazji Dnia Kobiet i Dnia Matki.

Organizowano również akcje letnie, po których wielu młodych ludzi dołączało do drużyn. W 1949 r. doszło do ogólnopolskiego połączenia hufców harcerzy i harcerek. W maju tego samego roku chrzanowski hufiec żeński połączono z męskim, tworząc jeden koedukacyjny hufiec.

W 1950 r. ZHP z powodu nacisków politycznych zawiesiło swoją działalność. Harcerstwo w Chrzanowie zaczęło odradzać się dopiero w 1957 r. Od tego czasu prężnie się rozwijało – organizowano akcje letnie, uczestniczono w wydarzeniach ogólnopolskich, a liczba jednostek i członków stale rosła. Hufiec pozyskiwał również nowych instruktorów, którzy zdobywali kolejne stopnie oraz uczestniczyli w kursach i szkoleniach.

W 1975 r. odbyło się Harcerskie Spotkanie Artystyczne, które jest kontynuowane do dnia dzisiejszego. W tym samym roku doszło do podzielenia Hufca Ziemi Chrzanowskiej, w wyniku którego powstał Hufiec Chrzanów. Było to związane m.in. ze zmianami w podziale administracyjnym. Hufiec zmienił wówczas przynależność i od tej pory podlegał Chorągwi Katowickiej.

W 1984 r. odbyła się pierwsza akcja letnia w Szarym Dworze – miejscu, które w 1988 r. stało się Letnią Bazą Obozową Hufca ZHP Chrzanów. Po 1989 r. następowało odpolitycznienie harcerstwa.

Współczesne harcerstwo

W 1992 r. podjęto decyzję o opracowaniu i przeprowadzeniu Kampanii Bohater Hufca, której wynikiem było nadanie imienia hufcowi w 1997 r. W 1999 r., w związku ze zmianami administracyjnymi, Chrzanów powrócił do województwa małopolskiego, a tym samym do Chorągwi Krakowskiej. W związku z silnym zakorzenieniem w Chorągwi Śląskiej hufiec powrócił do niej po 3 latach.

W tym okresie intensywnie rozwijano bazę obozową w Szarym Dworze, która w 2024 r. obchodziła swoje 40-lecie. W 2013 r. po raz pierwszy przyznano Odznakę za Zasługi dla Hufca Chrzanów, przyznawaną nieprzerwanie do dnia dzisiejszego. W 2018 r. reprezentacja Hufca wzięła udział w Zlocie ZHP z okazji 100-lecia powstania ZHP.

100-lecie harcerstwa w Chrzanowie

W 2020 r. rozpoczęto intensywne przygotowania do obchodów 100-lecia powstania drużyn i Hufca ZHP w Chrzanowie. W ramach jubileuszu w Muzeum w Chrzanowie odbyła się wystawa, a w październiku 2021 r. – Zlot Harcerski.

Harcerstwo dziś

Obecnie Hufiec ZHP Chrzanów obejmuje swoim działaniem gminy Chrzanów, Libiąż i Babice. Tworzą go liczne gromady zuchowe oraz drużyny harcerskie i wędrownicze, zrzeszające dzieci, młodzież, instruktorów, seniorów oraz wolontariuszy.

Hufiec współdziała ze szkołami i innymi placówkami oświatowymi, instytucjami kultury, organizacjami społecznymi oraz samorządem lokalnym. W ramach swojej działalności prowadzi kształcenie kadry, realizuje pracę wychowawczą, podejmuje działania na rzecz lokalnej społeczności i upowszechnia wartości oraz idee harcerskie.

Od ponad stu lat kolejne pokolenia tworzą jego dalszą historię, realizując słowa: „harcerstwo to nie jest coś, co się umie, ale to jest coś, czym się jest”.

Bibliografia: hm. Janusz Krupnik, hm. Jacek Kania, 100 lat Związku Harcerstwa Polskiego w Chrzanowie : kalendarium wydarzeń 1920-2020, Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie 2021.